piątek, 20 maja 2016

Mszał ordynariatów anglikańskich a Forma Nadzwyczajna - wzajemne ubogacanie


Promulgacja mszału Divine Worship dla ordynariatów personalnych tworzonych na mocy konstytucji apostolskiej Anglicanorum coetibus stanowi moment szczególny w życiu liturgicznym Kościoła łacińskiego, zwłaszcza w krajach anglojęzycznych, gdzie znajdują się te ordynariaty.[1] Można tak stwierdzić, choć zasadniczym i szczególnym celem Divine Worship jest „zachowanie liturgicznych, duchowych i pastoralnych tradycji Wspólnoty anglikańskiej wewnątrz Kościoła katolickiego, jako cennego daru żywiącego wiarę członków tych ordynariatów” (AC III). Celem dodatkowym, można by powiedzieć – choć nie mniej ważnym – jest rola Divine Worship jako „wspólnego skarbu” tych wspólnot i szerszej społeczności Kościoła łacińskiego. Nie zajmując się tu dokładniejszym omówieniem rozwoju kanonicznego owych struktur, wystarczy stwierdzić, że ich umiejscowienie wewnątrz Kościoła łacińskiego (w przeciwieństwie do ustanowienia ich Kościołem sui iuris) ułatwia wzajemne wzbogacanie się w obrębie Rytu Rzymskiego, przy czym unika się błędu synkretyzmu liturgicznego, który (na przykład pomiędzy Kościołami Wschodu a Kościołem łacińskim) jest wykluczony na mocy prawa powszechnego.[2]


Możliwości takiego wzajemnego wzbogacania się pomiędzy praktyką liturgiczną Divine Worship a Formą Nadzwyczajną Rytu Rzymskiego były już omawiane obszernie i, przynajmniej w niektórych kręgach, wielce pożądane. Kardynał Robert Sarah, prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, w artykule opublikowanym niedawno w „L’Osservatore Romano” mówi o pragnieniu zawarcia pewnych tradycyjnych elementów w apendyksie do któregoś z przyszłych wydań posoborowego Missale Romanum.[3] Warto zauważyć, że ów artykuł ukazał się zaledwie w dwa tygodnie po tym, jak kardynał Sarah podpisał dekret promulgujący Divine Worship: the Missal, który sam także zawiera wiele tekstów wzmiankowanych przez niego wśród tych apendyksów.[4]
Jakie są jednak związki Divine Worship z Formą Nadzwyczajną? Wielu słusznie zauważało podobieństwa pomiędzy Divine Worship a Mszałem przedsoborowym. Jednak kluczem do interpretacji tego związku jest powód, dla którego owe teksty i rytuały zostały do Divine Worship włączone. Ich obecność niewątpliwie stanowi przyczynek do dzisiejszych dyskusji na temat roli Formy Nadzwyczajnej, jak i do toczącej się implementacji Sacrosanctum Concilium, szczególnie w takim rozumieniu, jak za pontyfikatu Benedykta XVI, ale podkreślić trzeba, że nie to jest głównym powodem, dla którego znalazły się one w Divine Worship, choć ich obecność może być bardzo na czasie. Istnieją one w księgach liturgicznych tych ordynariatów personalnych dlatego raczej, że stanowiły część owego anglikańskiego dziedzictwa, które „podtrzymywało i żywiło wiarę katolicką wśród anglikanów przez cały okres eklezjalnego rozdzielenia i które w naszych czasach pobudziło aspiracje do pełnej jedności z Kościołem katolickim”.[5]
Na to dziedzictwo składają się oczywiście, w sposób bardzo znaczący, rozmaite wydania Book of Common Prayer, lecz także mszały anglikańskie, które ukazywały się od schyłku XIX wieku, a które swój język zaczerpnęły w znacznej mierze z tradycji Prayer Book.[6] Tym, którzy skłonni byliby się dziwić, że wspólnoty ordynariatów personalnych uznają za swoje teksty takie jak Kanon Rzymski, a także ceremoniał Mszy przedsoborowych, dobrze będzie przypomnieć, że współczesnego im Mszału rzymskiego (czy to w wersji łacińskiej, czy też w anglikańskich przekładach) używali niemal wyłącznie ludzie tacy jak Gregory Dix, Eric Mascall oraz tysiące innych duchownych i świeckich anglikanów, aktywnie dążących do ponownego zjednoczenia z Rzymem od czasów nawrócenia Newmana. Przecież już w roku 1916 lord Halifax twierdził, że aż trzy tysiące kapłanów Kościoła Anglikańskiego regularnie stosuje Kanon Rzymski.[7]
Porządek Mszy świętej w Divine Worship respektuje tę tradycję, która szerzyła i umacniała „aspiracje do pełnej jedności”, zezwalając na użycie pewnych elementów tego, co anglo-katolicy nazywali Zwyczajem Zachodnim, (ang. Western Use, przedsoborowy Ryt Rzymski).[8] Przynależą tu modlitwy u stopni ołtarza, ofertorium gallikańskie, pewne gesty związane z Kanonem Rzymskim, jaki znajdujemy w przedsoborowym Missale Romanum, pełny tekst Libera nos oraz Ostatnia Ewangelia z Prologu Ewangelii wg św. Jana (a także odrębna Ostatnia Ewangelia na Boże Narodzenie). Zachowano też kilka przyklęknięć, takich jak te przed i po konsekracji, odpowiednio, Hostii i Kielicha, i wiele spośród ucałowań ołtarza, które kapłan wykonuje przed pozdrowieniem wiernych. Divine Worship obficie używa także oracji z przedsoborowego Mszału, posługując się przekładami ze źródeł anglikańskich, i zapewnia wszystkie propria do każdej Mszy (Introit, Graduał, Alleluja lub Tractus, Offertorium i Komunię). Własne kalendarze każdego ordynariatu personalnego zachowują także praktyki Suchych Dni, Dni Krzyżowych i niektórych oktaw, nieobecnych już w powszechnym Kalendarzu Rzymskim z 1969 roku.
Szczególnie interesujące dla osób przywiązanych do Formy Nadzwyczajnej mogą być jednak te miejsca, gdzie Divine Worship odkrywa teksty pominięte nawet w Missale Romanum z roku 1962. W Niedzielę Palmową, na przykład, znajdujemy prefację przed błogosławieństwem palm, usuniętą w trakcie reform Wielkiego Tygodnia przez papieża Piusa XII. Także w Wielkim Tygodniu, śpiew litanii w Wigilię Paschalną, podzielony przez reformy Piusowe, odnajdujemy tutaj jako jeden, integralny tekst.

Wzajemne wzbogacanie
Zapytajmy w końcu, co z kwestią wzajemnego wzbogacania się Divine Worship i Formy Nadzwyczajnej? To trudniej uchwycić. Zauważano już, że Divine Worship przypomina Ordo Missae z roku 1965. Spostrzeżenie to mogłoby posłużyć za punkt wyjścia do przeanalizowania praktyk duszpasterskich i liturgicznych Divine Worship i Formy Nadzwyczajnej, szczególnie w miejscach, gdzie pragnie się przybliżyć tę ostatnią wiernym formowanym głównie w Formie Zwyczajnej. Tutaj, ośmielę się podpowiedzieć, użyteczne mogłyby być rozwiązania Komisji Pontyfikalnej Ecclesia Dei, dotyczące sprawowania Missa Conventualis w klasztorach benedyktyńskich podlegających tej dykasterii, w roku 1997 rozszerzone także na parafie.[9] Divine Worship dopuszcza, a w niektórych miejscach przewiduje, takie właśnie odmiany, może to byłaby propozycja godna rozważenia?
Najistotniejsze jest chyba to, że osoby oddające cześć Bogu według Formy Nadzwyczajnej mają żywe poczucie, iż życie konkretnej wspólnoty toczy się wokół liturgii świętej. Jak powiedział odnośnie Divine Worship arcybiskup Augustine Di Noia: „Sposób, w jaki dana wspólnota kościelna oddaje cześć Bogu, w wyjątkowy sposób wyraża jej życie wewnętrzne”.[10] Osoby przywiązane do starszych form Rytu Rzymskiego mają w tym względzie wiele do zaoferowania społecznościom ordynariatów personalnych. Wasze modlitwy, przyjaźń i praktyczne wsparcie to najwspanialszy dar, jaki mamy nadzieję otrzymać.

Ks. James Bradley jest kapłanem Ordynariatu Personalnego NMP z Walsingham. Obecnie studiuje prawo kanoniczne w Szkole Prawa Kanonicznego na Catholic University of America w Waszyngtonie.



[1] Trzy istniejące ordynariaty personalne obejmują konferencje episkopatów Anglii i Walii, Szkocji, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Australii.
[2] CCEO Kanon 701.
[3] Robert Sarah, Silenziosa azione del cuore. Per leggere e applicare la costituzione del Vaticano II sulla sacra liturgia, „L’Osservatore Romano” 12 czerwca 2015.
[4] Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, dekret Christi corporis exoptans (Prot. N. 160/15), 28 maja 2015.
[5] Steven Lopes, „Divine Worship: Occasional Services . A Presentation”, The Jurist 74 (2014) 81.
[6] Były to różne przekłady Missale Romanum, zawierające (w większej lub mniejszej mierze) pewne modlitwy anglikańskie lub, co najmniej, posługujące się anglikańskimi przekładami oracji i lekcji z Rytu Rzymskiego. Zob.: John Hunwicke, „From the Convocation of 1559 to Pope Benedict’s Apostolic Constitution of 2009”, Pusey House Annual Report and Journal (2008-2009) 9-15.
[7] Halifax, The Doctrine of the Eucharistic Sacrifice and the Dislocation of the Canon. The Presidential Address delivered by Viscount Halifax at the Fifty-Seventh Anniversary of the English Church Union (London: Office of the English Church Union, 1916). Winien jestem wdzięczność wielebnemu księdzu Johnowi Hunwicke’owi i wielebnemu księdzu kanonikowi doktorowi Robinowi Wardowi za pomoc w odnalezieniu źródła wypowiedzi lorda Halifaksa.
[8] Wyraźnie to widać w dyrektorium rubryk Divine Worship: the Missal.
[9] Komisja Pontyfikalna Ecclesia Dei, Prot. No. 40/97 (26 marca 1997).
[10] J. Augustine Di Noia, „Divine Worship and the Liturgical Vitality of the Church”, Antiphon 19, vol. 2 (2015) 109-115. 

Tłumaczenie: Ewa Monika Małecka
fot. Fr James Bradley (CC BY 2.0)