czwartek, 16 kwietnia 2015

Istotne błędy w polskim tłumaczeniu Summorum Pontificum + uzupełnienie (1.V)


Wierni i duchowni korzystający z tłumaczenia Summorum Pontificum przygotowanego przez wydawnictwo Pallottinum są wprowadzani w błąd. Artykuł 7. tego tłumaczenia błędnie opisuje postępowanie wobec grupy wiernych, której odmówiono celebracji tradycyjnej Mszy.  

Niedawno pisaliśmy o tym, że biuletyn komisji liturgicznej Konferencji Episkopatu Polski posiada niepełny List do biskupów dołączony przez Benedykta XVI do Summorum Pontificum. Ten sam biuletyn kopiuje tekst Summorum Pontificum z broszurki wydanej w 2007 roku przez Pallottinum. Jednym z bardziej istotnych elementów Summorum Pontificum jest możliwość przedstawienia przez wiernych swojej sprawy biskupowi i Stolicy Apostolskiej w sytuacji gdy proboszcz nie może zapewnić im regularnej celebracji Mszy w tradycyjnym rycie. To naprawdę niezwykłe, że papież zdecydował się umieścić taki przepis prawny, jakby przewidując silny opór proboszczów i biskupów. Z tego powodu warto dokładnie zrozumieć treść artykułu 7. 
Stolica Apostolska nie opublikowała do dzisiaj oficjalnej polskiej wersji Summorum Pontifcum. W celu zrozumienia treści artykułu 7. musimy odwoływać się do oryginalnej wersji łacińskiej, ewentualnie posiłkując się oficjalnie opublikowanymi przekładami na inne języki. Prześledźmy zatem jak brzmi artykuł 7. Summorum Pontificum w oficjalnych publikacjach Stolicy Apostolskiej:


Wersja łacińska ze strony Stolicy Apostolskiej:

Art. 7. Ubi aliquis coetus fidelium laicorum, de quo in art. 5 § 1 petita a parocho non obtinuerit, de re certiorem faciat Episcopum dioecesanum. Episcopus enixe rogatur ut eorum optatum exaudiat. Si ille ad huiusmodi celebrationem providere non vult res ad Pontificiam Commissionem “Ecclesia Dei” referatur.
Wersja angielska ze strony Stolicy Apostolskiej:

Art. 7.  If a group of the lay faithful, as mentioned in Art. 5, §1, has not been granted its requests by the parish priest, it should inform the diocesan bishop.  The bishop is earnestly requested to satisfy their desire.  If he does not wish to provide for such celebration, the matter should be referred to the Pontifical Commission Ecclesia Dei.
Wersja niemiecka ze strony Stolicy Apostolskiej:
Art. 7. Wo irgendeine Gruppe von Laien durch den Pfarrer nicht erhalten sollte, worum sie nach Art. 5 § 1 bittet, hat sie den Diözesanbischof davon in Kenntnis zu setzen. Der Bischof wird nachdrücklich ersucht, ihrem Wunsch zu entsprechen. Wenn er für eine Feier dieser Art nicht sorgen kann, ist die Sache der Päpstlichen Kommission Ecclesia Dei mitzuteilen.

Inne oficjalne wersje językowe to wersja francuska, włoska, węgierska, hiszpańska i portugalska.

Polskie tłumaczenie art. 7. przygotowane przez redakcję Christianitas (według nas całkiem poprawne) brzmi następująco (podkreślenia redakcji UnaCum.pl):
Art. 7. Jeśli grupa wiernych świeckich nie otrzymała od proboszcza zgody na swoją prośbę, o której mowa w art. 5 par. 1 informuje o tym biskupa diecezjalnego, który jest usilnie proszony o spełnienie ich prośby. Jeśli biskup z jakiegokolwiek powodu nie może zapewnić takiej celebracji, sprawa kierowana jest do Papieskiej Komisji „Ecclesia Dei”.
Tymczasem tłumaczenie wydawnictwa Pallottinum, które jest opublikowane w biuletynie komisji liturgicznej Konferencji Episkopatu Polski, brzmi następująco (podkreślenia redakcji UnaCum.pl):
Art. 7. Jeśli grupa wiernych świeckich spośród tych, o których mowa w art. 5 § l, nie otrzymała od proboszcza zadowalającej odpowiedzi na swoje prośby, niech poinformuje o tym biskupa diecezjalnego. Biskup jest usilnie proszony o wysłuchanie ich prośby. Jeśli nie może on zapewnić takiej celebracji, niech poinformuje o tym Papieską Komisję „Ecclesia Dei”.
Tłumaczenie to jest błędne gdyż sugeruje, że:
- biskup jest jedynie proszony o wysłuchanie prośby a nie o jej spełnienie,
- w przypadku braku możliwości zapewnienia celebracji przez biskupa to sam biskup ma poinformować o tym Komisję Ecclesia Dei.

Przytoczone wyżej oficjalne publikacje art. 7. dowodzą wyraźnie, że:

1. Obowiązkiem biskupa jest spełnienie prośby wiernych. Wyraźnie mówi o tym list do biskupów: "Nowe regulacje mają też za zadanie odciążyć Biskupów z obowiązku ciągłego rozpoznawania sytuacji i podejmowania odpowiednich do nich decyzji.". Instrukcja Universae Ecclesiae wyjaśnia dosadnie, że celem Summorum Pontificum jest: "zagwarantowanie i zapewnienie w sposób rzeczywisty, wszystkim, którzy o to poproszą, możliwości posługiwania się forma extraordinaria"

2. Artykuł 7. nie mówi wcale o tym, że to biskup informuje Komisję Ecclesia Dei. To w artykule 8. jest dopiero informacja o tym, że biskup może zasięgnąć rady tej Komisji. W artykule 7. jest użyta strona bierna, co widać zarówno w wersji łacińskiej jak i we wszystkich oficjalnych tłumaczeniach. Fragment "sprawa jest kierowana do..." sugeruje, że to sprawa, którą wnoszą wierni winna być skierowana do Komisji Ecclesia Dei. Jest oczywiste, że to sami wierni są najbardziej zainteresowani przekazaniem sprawy do Stolicy Apostolskiej w przypadku gdy biskup nie "zagwarantował i zapewnił im w sposób rzeczywisty" celebracji tradycyjnej Mszy, o którą prosili.

Odradzamy zatem kupowanie broszurki Pallottinum z roku 2007 z tłumaczeniem Summorum Pontificum, Niestety broszurka ta wciąż jest do nabycia w niektórych księgarniach, a tekst z tej broszurki jest opublikowany w biuletynie komisji liturgicznej KEP.

Każdy kto chciałby mieć pod ręką prawidłowo przetłumaczone podstawowe przepisy prawne dotyczące starej Mszy może ściągnąć broszurę używaną przez Stowarzyszenie Una Voce Polonia. Wystarczy kliknąć na poniższy obraz.



Każda grupa wiernych, która chciałaby skorzystać z uprawnień wynikających z Summorum Pontificum może zasięgnąć porad w Stowarzyszeniu Una Voce Polonia poprzez e-mail: uvp@unavocepolonia.pl .

Więcej informacji na ten temat pomocy udzielanej przez Stowarzyszenie można znaleźć tutaj:
http://www.unacum.pl/p/porady-dla-grup-wiernych.html

------------
Uzupełnienie (1 maja 2015)

Nasz post wywołał wiele ciekawych dyskusji  na Facebooku. Żadna z dyskusji nie podważyła przedstawionej przez nas wykładni art. 7. Jest to dość oczywiste, że papież, pomimo że robi to w formie grzecznościowej, zobowiązuje biskupów do zagwarantowania wiernym dostępu do starej Mszy. Jest także jasne, że wierni mają prawo odwołać się od niekorzystnej decyzji biskupa do Stolicy Apostolskiej. Wywiązały się jednak ciekawe dyskusji odnośnie poprawności obydwu polskich tłumaczeń.

Dwie uwagi zasługują na ich przytoczenie.

1. Pierwszy błąd tłumaczenia Pallotinum - użycie słowa <<wysłuchać>>  - mógłby zostać uznany za poprawny jeśli zajrzymy do słownika języka polskiego.  Słowo to posiada tam dwa znaczenia:
1. «słuchając, przyjąć coś do wiadomości lub posłuchać czegoś do końca»
2. «spełnić czyjąś prośbę, czyjeś żądanie»
Tłumacz wydawnictwa Pallottinum mógłby powiedzieć, że zakres użytego słowa wysłuchać jak najbardziej obejmuje spełnienie prośby.  Z drugiej jednak strony w tłumaczeniach tekstów prawnych nie powinno się używać słów na tyle dwuznacznych, aby z tej dwuznaczności wynikały zupełnie inne postępowania.

2. Kilka osób zwróciło uwagę,  że tłumaczenie Christianitas także nie jest także do końca poprawne. Łacińskie  non vult w tekście art. 7 oznacza "nie chce", a nie jak sugeruje tłumaczenie "nie może". Analogicznie art. 8 mówi o biskupie, który chce (Episcopus, qui vult). 

Nie uznajemy jednak tego błędu tłumaczenia Christianitas jako istotnego. Jak słusznie zwrócił uwagę jeden z dyskutantów, powstaje jednak pytania co jeśli biskup chce a nie może? Zgodnie z art. 8 może (a nie musi) w takiej sytuacji poradzić się Komisji Ecclesia Dei. Czy jeśli biskup chce a nie może, to czy wówczas, zgodnie z art. 7,  sprawa może być skierowana przez wiernych do Komisji Ecclesia Dei? Na szczęście instrukcja Universae Ecclesiae uspokaja nas, że wierni nie muszą analizować, przed zwróceniem się do Stolicy Apostolskiej, czy biskup rzeczywiście nie chce czy tylko nie może a chce. Art. 10 tej instrukcji mówi jasno:  
(...) a także na mocy władzy wydawania decyzji w sprawie odwołań, słusznie do niej kierowanych jako do wyższej instancji,  od ewentualnych poszczególnych rozporządzeń administracyjnych Ordynariusza, które wydają się sprzeczne z Motu Proprio. (pogrubienie UnaCum.pl)